10 soruda beynin gizemi
Vücut ısısını ayarlıyor, görmemizi,
duymamızı, hissetmemizi, aşık olmamızı bile o sağlıyor. Tüm bunlara
vücutta bin 400 gram ağırlığındaki beyin neden oluyor.
Öyle karmaşık bir organ ki, beynin nasıl
işlediğine de insan aklı yetmiyor! Uzmanlar `Beynin ne yaptığını
biliyoruz ama ne yapacağını bilmiyoruz` diyor. İnsanın beyniyle ilgili
çözdüklerini merak ediyorsanız, işte birkaç başlık...
Vücudun her yaptığını, içeceğine kadar kontrol eden beyin kaç kilo?
Ünlü
fizikçi Einstein`in beyni bin 230 gramdı halbuki yetişkin bir erkeğin
beyni ortalama bin 400 gram ağırlığında. Bin 400 gramı gözünüzde
canlandırmanız için beş elmanın ya da altı orta boy domatesin ortalama
ağırlığına denk diyebiliriz.
Beynin anatomik yapısı nasıl?
Beyin
vücudumuzdaki oksijenin ve kanın yüzde 20`sini kullanıyor. İçeriğindeki
protein, yağ, 100 bin mil uzunluğunda damar, 100 milyar sinir
hücresiyle beynimiz ayakkabılarımızı en son nerede çıkardığımızı bile
bize hatırlatır.
Beynimizi nasıl genç tutarız?
ABD`deki
Human Performance Laboratory at Presbyterian Hospital of Dallas`ın
yöneticisi Nöroloji Uzmanı Malcolm Stewart, 80 ila 100 yaş arasında
olan rahibeler üzerinde bir araştırma yapmış. Rahibeler hayatları
boyunca sigara içmemiş, alkol kullanmamış ve sağlıklı beslenmiş.
İlerleyen yaşlarına rağmen çalışmaya devam etmişler ve dua ederek, örgü
örerek, müzik dinleyerek, yürüyerek, bahçede çalışarak zihinlerini
meşgul etmişler. Bu rahibeler öldükten sonra otopsileri yapılsın diye
beyinlerinin incelenmesine izin vermiş.
Rahibelerin ileri
yaşlarda bile Alzheimer hastalığıyla hiç karşılaşmadıklarını belirten
Dr. Stewarts `Bunun sırrı, hayatın içinde yer almaları. Bedensel ve
zihinsel aktiviteler fiziksel yaşlanmayı engellemez ama
hareketlerinizin devam etmesini sağlar. İleri yaşlarda dinç kalmayı
ilaçlarla veya pillerle yapamazsınız. Bunu kendinizi fiziksel ve
zihinsel olarak doğru şekillendirdiğinizde başarabilirsiniz` diyor.
Beslenme şekli beyni nasıl etkiler?
Beynin
temelini oluşturan hipotalamus, insanın iştahını belirliyor. Beynin
yöneticisi olarak da adlandırabileceğimiz ön lob sizin seçim yapmanızı
sağlar. `Kızarmış patates mi yoksa haşlanmış mı?` sorusunun yanıtını
beyin veriyor. ABD`deki Baylor Üniversitesi Tıp Merkezi`nden Dion
Graybeal kötü beslenmenin damar hastalıklarına yol açtığını
anımsatarak, `Damar hastalıkları ömrün kısalması ve beynin algılaması
üzerinde doğrudan etkili. Çünkü damarlar sayesinde beyin hücrelerine
oksijen ve enerji gidiyor. O nedenle Akdeniz tipi beslenilmeli, sigara
ve alkol kesinlikle kullanılmamalı` diyor.
Beynimizi zinde tutmanın püf noktaları nedir?
Uzmanlar
zihni aktif ve uyanık tutmanın beynin zinde kalmasına yardımcı olduğunu
söylüyor. Böylece beyninizin düşünsel bölgeleri, muhakeme ve işlem
yapma alanları ile görsel-uzamsal bölgeler gibi farklı alanlarını
çalıştırır. Yoğun zihinsel aktiviteler beyni doğrudan olumlu olarak
etkiliyor. Geceleri altı ila sekiz saat arasında uyuyun, bulmaca çözün,
müzik dinleyin. Unutmadan başkalarının hayatlarını iyileştirmek için
çabalamak da beyni zinde tutuyormuş!
Beynin iki bölümü ayrı alanlarla ilgilenir mi?
İlgileniyor.
Yapılan araştırmalara göre okuma gibi dille ilgili aktivitelerle
öncelikli olarak beynin sol, sudoku gibi sayısal etkinliklerle ise sağ
bölge ilgileniyor. Müzik ise her ikisiyle! Türkiye Nörolojik Bilimler
Vakfı Başkanı Prof. Dr. Mustafa Ertaş, `Konuşmanın hakimi sol beyin.
Bir örnek verecek olursak, İtalyan gemicinin sol beyni tahrip oluyor,
konuşamıyordu ama şarkı söylüyordu` diyor.
Bebek anne karnındayken, annenin çok fazla balık tüketmesi bebeğin zekasını etkiler mi?
Türkiye
Nörolojik Bilimler Vakfı Başkanı Prof. Dr. Mustafa Ertaş, balığın tek
başına yetmediğini söylüyor: `Beyin içinde önemli olan proteinli
gıdalar almak, dengeli beslenmek. Hayvansal proteinler önemli. Balık da
yesek et de yesek bağırsakta aynı şekilde açılıyor.
Dolayısıyla anne adayı balık yesin, bebek zeki olsun diye bir şey yok. Balık yağ açısından iyi. Bu annenin sağlığına faydalı.`
Erkekle kadının beyni farklı mı işler?
Prof.
Dr. Mustafa Ertaş, kadın beyninin erkeğe göre 200 gram daha hafif
olduğunu söylüyor. Ertaş `Tabii bu başka bir anlama gelmiyor` diyor.
Ertaş`ın verdiği bilgiye göre içsel duygular, cinsellik, hırs erkek
beyninde daha baskın. Kadınların ise matematik ve mantık zekası daha
iyi.
Beynimizin yüzde kaçını kullanıyoruz?
Eskiden
yüzde 10`unu hatta sadece yüzde 2`sini bile kullandığımız söylendi.
Günümüzde sinir bilim ve beyin görüntüleme tekniklerindeki gelişmeler
sayesinde beynimizdeki tüm sinirlerin çeşitli eylemler sırasında aktive
olduğunu görüyoruz. Yani kullanmadığımız herhangi bir sinir ağı
bulunmuyor. Herhangi bir darbe ya da yaşlanma sonucu kaybedilen
sinirler sonucu beyin kapasitesinin olumsuz etkilenmesi de bundan.
Aşık olunca beyinin kimyası değişir mi?
Yapılan
araştırmalar aşkın beynin kimyasını değiştirdiğini ortaya koyuyor.
Londra Üniversitesi Nörobiyoloji profesörlerinden Semir Zeki,
fonksiyonel MRI kullanarak yaptığı araştırmada, 17 kişiye önce sevdiği
kişinin, ardından da arkadaşlarının fotoğrafları gösterilerek, serebral
kan akışları izlendi. Araştırmada aşkın, kişilerdeki muhakeme
yeteneğini yitirdiği ve saplantılı kişilik bozukluğuna neden olduğu
ortaya çıktı. `Aşkın gözü kördür` sözü de buradan geliyor.
Kaynak: STAR
